Czy naprawdę to toksyczna męskość?

W ostatnich latach coraz częściej mówi się o toksycznej męskości. Kiedy mężczyzna nie potrafi rozmawiać o emocjach, wycofuje się z relacji, tłumi uczucia albo reaguje złością, bardzo szybko pojawia się etykieta: „toksyczny”.

Tymczasem człowieka nie da się zrozumieć wyłącznie przez pryzmat jego zachowania.

Za wieloma reakcjami, które z zewnątrz wyglądają jak chłód, obojętność czy potrzeba kontroli, kryje się historia, której nikt nigdy nie zobaczył. Historia małego chłopca, który nauczył się, że okazywanie emocji jest niebezpieczne.

Wyobraź sobie kilkuletniego chłopca, który przewraca się i zaczyna płakać. Zamiast usłyszeć: „Widzę, że cię boli”, słyszy: „Wstawaj. Chłopaki nie płaczą”. Kiedy się boi, słyszy: „Nie bądź mięczakiem”. Kiedy jest smutny, dowiaduje się, że powinien się ogarnąć. Kiedy potrzebuje przytulenia, dostaje lekcję samodzielności.

Takich sytuacji nie musi być wiele. Wystarczy, że powtarzają się przez lata.

Dziecko nie wyciąga z nich wniosku, że rodzice mieli trudność z okazywaniem emocji. Dziecko dochodzi do znacznie prostszego wniosku: moje emocje są niewłaściwe. Zaczyna więc robić wszystko, aby je ukryć.

To nie jest świadoma decyzja. To adaptacja układu nerwowego.

Mózg uczy się, że smutek oznacza zawstydzenie. Lęk oznacza odrzucenie. Bezradność oznacza utratę akceptacji. W efekcie emocje nie znikają. Zostają zamknięte głęboko w ciele i przez kolejne lata szukają innego sposobu, aby się wydostać.

Dlatego dorosły mężczyzna nie zawsze powie: „Jest mi przykro”.

Ale będzie pracował po dwanaście godzin dziennie. Zacznie izolować się od ludzi. Będzie unikał trudnych rozmów. Ucieknie w alkohol, gry komputerowe, sport albo nadmierne obowiązki. Nie dlatego, że nic nie czuje, lecz dlatego, że jego układ nerwowy nauczył się jednego – emocje są zagrożeniem.

Neurobiologia pokazuje, że trauma i przewlekły stres zmieniają sposób funkcjonowania mózgu. Ciało migdałowate staje się bardziej czujne, układ nerwowy szybciej przechodzi w tryb walki, ucieczki lub zamrożenia, a dostęp do spokojnego przetwarzania emocji staje się utrudniony. Człowiek nie wybiera wtedy reakcji z pełną świadomością. Reaguje zgodnie z tym, czego jego organizm nauczył się wiele lat wcześniej.

Nie oznacza to, że każdy mężczyzna, który rani innych, jest wyłącznie ofiarą swojej przeszłości. Dorosłość oznacza odpowiedzialność za własne zachowanie. Trauma może wyjaśniać pewne reakcje, ale nie usprawiedliwia przemocy, manipulacji ani krzywdzenia drugiego człowieka.

Jednocześnie warto pamiętać, że zrozumienie nie jest tym samym co usprawiedliwianie.

Jeżeli chcemy naprawdę pomagać ludziom, musimy przestać patrzeć wyłącznie na zachowanie. Zachowanie jest tylko wierzchołkiem góry lodowej. Pod nim znajdują się lata samotności, zawstydzania, odrzucenia i emocjonalnego opuszczenia.

Wielu mężczyzn nigdy nie usłyszało, że można płakać i nadal być silnym. Nigdy nie nauczyło się nazywać swoich emocji. Nigdy nie doświadczyło relacji, w której mogli czuć się bezpiecznie ze swoją wrażliwością.

Zamiast tego nauczyli się zakładać zbroję.

Problem polega na tym, że zbroja, która kiedyś pomagała przetrwać dzieciństwo, w dorosłym życiu zaczyna niszczyć relacje. Partnerka widzi chłód. Dzieci widzą nieobecność. Znajomi widzą dystans. A pod tym wszystkim często znajduje się człowiek, który od lat żyje w przekonaniu, że jeśli pokaże swój ból, zostanie odrzucony.

Być może właśnie dlatego tak wielu mężczyzn cierpi w ciszy.

Statystyki pokazują, że znacznie rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej, rzadziej mówią o swoim cierpieniu i częściej próbują radzić sobie samotnie. Wielu z nich przez całe życie funkcjonuje w przekonaniu, że proszenie o pomoc oznacza słabość, choć w rzeczywistości wymaga ogromnej odwagi.

Zanim nazwiemy mężczyznę toksycznym, warto na chwilę się zatrzymać.

Dzisiaj słowo „toksyczny” pada wyjątkowo łatwo. W mediach społecznościowych, w komentarzach i w codziennych rozmowach bywa używane wobec każdego mężczyzny, który ma trudność z okazywaniem emocji, wycofuje się z relacji, boi się bliskości albo nie potrafi rozmawiać o swoich uczuciach.

Prawdziwie toksyczne zachowania to manipulowanie, kontrolowanie drugiego człowieka, stosowanie przemocy psychicznej lub fizycznej, poniżanie, zastraszanie, celowe wzbudzanie poczucia winy czy odbieranie drugiej osobie poczucia własnej wartości.

To coś zupełnie innego niż emocjonalna niedojrzałość, trudność z wyrażaniem uczuć czy lęk przed bliskością.

Nie każdy, kto zamyka się w sobie, manipuluje. Nie każdy, kto unika rozmów o emocjach, chce świadomie ranić drugiego człowieka.

Chodzi o to, żeby nie wrzucać wszystkich do jednego worka.

Bo jeśli każdego zranionego, wycofanego czy emocjonalnie zagubionego mężczyznę nazwiemy toksycznym, przestaniemy dostrzegać różnicę między człowiekiem, który świadomie krzywdzi innych, a człowiekiem, który sam nie nauczył się budować bezpiecznych relacji.

Chodzi o to, aby zanim wydamy wyrok, spróbować zobaczyć człowieka, a nie tylko jego zachowanie.

Bo są mężczyźni, którzy świadomie krzywdzą innych i powinni ponosić za to odpowiedzialność.

Są też tacy, którzy od dziecka żyli w przekonaniu, że nie wolno im czuć, płakać ani prosić o pomoc. Dorastali z bólem, którego nikt nie zauważył, i z narzędziami, które nigdy nie nauczyły ich budować zdrowych relacji.

Nie każdy zraniony chłopiec staje się toksycznym mężczyzną.

Ale za niejednym mężczyzną, którego świat zbyt szybko nazwał toksycznym, stoi historia, której nikt nigdy nie chciał wysłuchać.

Joanna I I hear YOU