Błędy w terapii traumy - cz. 1

Terapia psychologiczna może być niezwykle ważnym elementem procesu zdrowienia. Dla wielu osób jest pierwszą przestrzenią, w której mogą opowiedzieć swoją historię i zostać wysłuchane bez oceniania.

Jednocześnie coraz częściej pojawiają się głosy osób, które mówią o doświadczeniach trudnych również w samym procesie terapii. Nie oznacza to, że terapia jako taka nie działa.

W wielu przypadkach jest ona niezwykle pomocna i dla wielu osób staje się ważnym punktem zwrotnym w życiu.

Zdarza się jednak, że proces terapeutyczny nie uwzględnia specyfiki doświadczenia traumatycznego.

Trauma nie jest tylko wspomnieniem trudnego wydarzenia. To doświadczenie, które wpływa na sposób funkcjonowania układu nerwowego, emocji, ciała oraz relacji z innymi ludźmi. Dlatego praca z traumą wymaga szczególnej uważności i delikatności.

Poniżej przedstawiam kilka błędów, które mogą sprawić, że terapia nie będzie wspierała procesu zdrowienia w taki sposób, jak powinna.

1. Zbyt szybkie wracanie do traumatycznych wspomnień

Jednym z częstych problemów w terapii traumy jest zbyt szybkie przechodzenie do szczegółowego omawiania bolesnych wydarzeń z przeszłości.

Osoba rozpoczynająca terapię często nie ma jeszcze wystarczających zasobów emocjonalnych ani poczucia bezpieczeństwa, które pozwoliłyby jej wracać do tych doświadczeń bez nadmiernego obciążenia.

Kiedy trudne wspomnienia są przywoływane zbyt szybko, układ nerwowy może reagować bardzo intensywnie. Pojawia się silne napięcie, lęk, poczucie przytłoczenia lub reakcja zamrożenia. Zamiast przetwarzania doświadczenia pojawia się ponowne przeżywanie stresu.

W pracy z traumą ogromne znaczenie ma tempo. Najpierw potrzebne jest budowanie poczucia bezpieczeństwa, stabilizacji emocjonalnej i umiejętności regulowania napięcia w ciele. Dopiero wtedy możliwe staje się stopniowe przyglądanie się trudnym doświadczeniom.

2. Skupienie wyłącznie na rozmowie

W tradycyjnych formach terapii duży nacisk kładzie się na rozmowę i analizę wydarzeń z przeszłości.

Rozmowa może być bardzo ważna. Daje możliwość nazwania tego, co przez wiele lat pozostawało niewypowiedziane. Pomaga uporządkować doświadczenia i zrozumieć własną historię.

Jednak w przypadku traumy sama rozmowa nie zawsze jest wystarczająca.

Trauma często zapisuje się w ciele i w reakcjach układu nerwowego. Osoby po traumie mogą doświadczać nadmiernej czujności, napięcia w ciele, trudności z regulacją emocji, problemów ze snem czy poczucia odcięcia od siebie.

Jeśli terapia skupia się wyłącznie na analizie wydarzeń, a nie uwzględnia tych reakcji, część doświadczenia pozostaje poza procesem terapeutycznym.

Coraz więcej podejść terapeutycznych zwraca uwagę na to, że praca z traumą powinna obejmować również ciało, regulację układu nerwowego oraz budowanie poczucia bezpieczeństwa w relacji z samym sobą.

3. Pomijanie reakcji ciała

Ciało bardzo często przechowuje ślady traumatycznych doświadczeń.

Osoby po traumie mogą zauważać u siebie różne reakcje fizyczne: napięcie mięśni, trudności z oddychaniem, problemy ze snem, nagłe poczucie zamrożenia lub odrętwienia.

Te reakcje nie są przypadkowe. Są one częścią sposobu, w jaki układ nerwowy próbuje chronić organizm przed zagrożeniem.

Jeśli proces terapeutyczny nie zwraca uwagi na sygnały płynące z ciała, osoba może mieć poczucie, że ważna część jej doświadczenia pozostaje niezrozumiana.

W wielu podejściach terapeutycznych coraz częściej podkreśla się, że ciało może być ważnym źródłem informacji o tym, co dzieje się w układzie nerwowym i emocjach.

4. Minimalizowanie doświadczeń

Jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń w terapii może być poczucie, że własna historia jest bagatelizowana.

Może to przyjmować różne formy. Czasem są to pozornie niewinne komentarze, które sugerują, że „inni mieli gorzej” albo że dane wydarzenie „nie było aż tak poważne”.

Dla osoby po traumie takie reakcje mogą być bardzo trudne. Wiele osób przez lata doświadczało już umniejszania swoich przeżyć w relacjach rodzinnych lub społecznych.

Kiedy podobne doświadczenie pojawia się również w terapii, może to pogłębiać poczucie wstydu, samotności i niezrozumienia.

Bezpieczna relacja terapeutyczna opiera się przede wszystkim na uznaniu doświadczenia drugiej osoby i na szacunku dla jej historii.

5. Zbyt szybkie oczekiwanie zmian

Proces zdrowienia po traumie rzadko przebiega szybko i liniowo.

Układ nerwowy przez długi czas funkcjonował w stanie przewlekłego napięcia, czujności lub zamrożenia. Powrót do większego poczucia bezpieczeństwa wymaga czasu.

Czasem pojawia się presja, aby zmiany następowały szybko – aby objawy zniknęły w krótkim czasie, a osoba jak najszybciej „wróciła do normalności”.

Taka presja może prowadzić do frustracji i poczucia porażki. Osoba może zacząć myśleć, że coś jest z nią nie tak, skoro terapia nie przynosi natychmiastowych efektów.

W rzeczywistości proces zdrowienia często wymaga cierpliwości, stopniowego budowania zasobów i małych kroków.

6. Brak psychoedukacji o traumie

Dla wielu osób ogromną ulgą jest moment, w którym zaczynają rozumieć, co dzieje się w ich emocjach i ciele.

Psychoedukacja – czyli wyjaśnienie mechanizmów działania traumy – pomaga zrozumieć, że wiele reakcji nie jest oznaką „słabości”, lecz naturalną reakcją układu nerwowego na doświadczenie zagrożenia.

Kiedy osoba zaczyna rozumieć swoje reakcje, często pojawia się więcej współczucia wobec samej siebie.

Brak takiej wiedzy może utrudniać proces zdrowienia, ponieważ osoba nadal interpretuje swoje reakcje jako coś niezrozumiałego lub wstydliwego.

7. Niedopasowanie podejścia terapeutycznego

Nie każda forma terapii jest odpowiednia dla każdej osoby.

To, co pomaga jednej osobie, niekoniecznie będzie wspierające dla innej. W przypadku traumy szczególnie ważne jest dopasowanie podejścia terapeutycznego do potrzeb i możliwości danej osoby.

Niektóre osoby potrzebują więcej pracy z emocjami, inne z regulacją układu nerwowego, jeszcze inne z relacjami lub poczuciem bezpieczeństwa w ciele.

Dlatego jednym z ważnych elementów terapii jest elastyczność i gotowość do dostosowania procesu do indywidualnej drogi zdrowienia.

Na zakończenie

Praca z traumą jest procesem złożonym i często wymaga dużej delikatności oraz czasu.

Jeśli terapia nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, nie oznacza to, że coś jest z Tobą nie tak. Często oznacza to po prostu, że potrzebne jest inne podejście, inne tempo pracy lub inna forma wsparcia.

Ten artykuł jest pierwszą częścią serii „Błędy w terapii traumy”.W kolejnych tekstach przyjrzę się kolejnym sytuacjom, które mogą sprawić, że proces terapeutyczny nie wspiera zdrowienia w taki sposób, jak powinien.

Joanna | I hear YOU